Openbaring eindigt met Christus’ zekere komst, rechtvaardig loon en een ernstige waarschuwing om niets aan Gods profetie toe te voegen. Toegang tot de stad wordt niet door werken verdiend, maar behoort aan wie door het Lam gereinigd is. De laatste uitnodiging biedt het water des levens om niet; het laatste woord is genade.
Hoe eindigt Openbaring?
Johannes heeft aan het einde van Openbaring alles gezien wat nodig is om Gods einddoel te kennen. Het beest en de valse profeet zijn geoordeeld. Satan is in de poel des vuurs geworpen. De overige doden hebben voor de grote witte troon gestaan. De dood is verdwenen. God heeft hemel en aarde nieuwgemaakt en het Nieuwe Jeruzalem is uit de hemel neergedaald.
In het begin van Openbaring 22 ziet Johannes nog de rivier van het water des levens, de boom des levens en de troon van God en het Lam. Gods dienstknechten zien Zijn aangezicht, dienen Hem en regeren in alle eeuwigheid.
Daarna eindigt het boek niet alsof het visioen langzaam uitdooft. Het keert juist met grote kracht terug naar Johannes, de Gemeenten en iedere afzonderlijke hoorder. De engel bevestigt de woorden. Christus spreekt persoonlijk. De Bruid antwoordt. De dorstige wordt uitgenodigd. De corrupter wordt gewaarschuwd. En tot driemaal toe klinkt:
“Zie, Ik kom haastig.”
Openbaring 22:6–21 is daarom niet slechts een formeel naschrift. Het is de door God gegeven toepassing van het hele boek.
Deze woorden zijn getrouw en waarachtig
De epiloog begint:
“En hij zeide tot mij: Deze woorden zijn getrouw en waarachtig; en de Heere, de God der heilige profeten, heeft Zijn engel gezonden, om Zijn dienstknechten te tonen hetgeen haast moet geschieden.”
— Openbaring 22:6
Dezelfde woorden klonken bij de nieuwe schepping: “Schrijf, want deze woorden zijn waarachtig en getrouw” (Openbaring 21:5). Zij sluiten bovendien aan bij Jezus Christus, Die “de getrouwe en waarachtige Getuige” en bij Zijn wederkomst “Getrouw en Waarachtig” heet (Openbaring 3:14; 19:11).
De betrouwbaarheid van Openbaring rust niet op de vindingrijkheid van de uitlegger. Zij rust op God, Die niet liegen kan, op de Geest Die door de profeten sprak en op Jezus Christus, de Getrouwe Getuige.
Dat is noodzakelijk omdat veel van wat Johannes zag nog volledig buiten onze ervaring ligt. Geen mens heeft de zichtbare wederkomst, de duizendjarige regering, de grote witte troon of de nieuwe aarde uit eigen waarneming beschreven. God vraagt echter niet om vertrouwen in menselijke verbeelding. Hij legt Zijn eigen betrouwbaarheid achter de profetie.
Driemaal: “Ik kom haastig”
Christus zegt in dit laatste hoofdstuk:
“Zie, Ik kom haastig.”
— Openbaring 22:7
Later:
“En zie, Ik kom haastig; en Mijn loon is met Mij.”
— Openbaring 22:12
En ten slotte:
“Die deze dingen getuigt, zegt: Ja, Ik kom haastig.”
— Openbaring 22:20
Hoe kan Christus “haastig” zeggen wanneer sinds Johannes vele eeuwen zijn verstreken?
Het verkeerde antwoord is dat daarom alle gebeurtenissen van Openbaring in de eerste eeuw vervuld moeten zijn. De inhoud van het boek sluit dat uit. Christus heeft nog niet zichtbaar voor alle volken de laatste wereldmacht vernietigd. Satan is nog niet duizend jaren gebonden geweest zodat hij de volken niet kon verleiden. De overige doden zijn nog niet voor de grote witte troon opgewekt. De dood is nog niet verdwenen en het Nieuwe Jeruzalem is nog niet uit de hemel op een vernieuwde aarde neergedaald.
“Haastig” wist de door Openbaring zelf gegeven volgorde niet uit. Het spreekt over de zekerheid, nabijheid en beslissende snelheid van Christus’ optreden.
De Schrift gebruikt die samenhang vaker. In Habakuk staat over het profetische gezicht:
“Zo Hij vertoeft, verbeid Hem; want Hij zal gewisselijk komen, Hij zal niet achterblijven.”
— Habakuk 2:3
Het gezicht kon vanuit menselijk perspectief vertoeven, terwijl God tegelijk verzekerde dat het niet te laat zou komen. Hebreeën past deze lijn toe op de komst van Christus: “Want nog een zeer weinig tijds, en Hij, Die te komen staat, zal komen, en niet vertoeven” (Hebreeën 10:37).
Jezus beschreef God als Degene Die Zijn uitverkorenen recht doet, hoewel Hij lankmoedig over hen is, en zei daarna: “Ik zeg u, dat Hij hun haastelijk recht doen zal” (Lukas 18:7–8). Een periode van goddelijk geduld en een snelle uitvoering wanneer het vastgestelde ogenblik komt, spreken elkaar niet tegen.
Petrus verklaart waarom de verstreken tijd Gods belofte evenmin vertraagt. Eén dag is bij de Heere als duizend jaren en duizend jaren als één dag. Dat is geen omrekenregel voor profetische dagen. De context zegt: “De Heere vertraagt de belofte niet … maar is lankmoedig” (2 Petrus 3:8–9). Wat mensen uitstel noemen, is ruimte waarin God nog niet het aangekondigde oordeel uitvoert.
De volledige uitleg daarvan staat in Is één dag bij de Heere duizend jaar?.
Wanneer Gods vastgestelde tijd aanbreekt, handelt Christus niet aarzelend. De zegels, bazuinen en fiolen volgen in hun bepaalde orde. De 42-maandsmacht van het beest eindigt precies binnen de door God gestelde grens. Christus verschijnt, vernietigt de verzamelde vijanden en vestigt Zijn Koninkrijk.
“Ik kom haastig” geeft daarom geen menselijke publicatiedatum voor de opname of de wederkomst. Het legt wel een voortdurende ernst op iedere generatie: de Komende liegt niet, is niet traag en zal, wanneer Hij optreedt, snel en onstuitbaar handelen.
“De tijd is nabij” maakt het boek dringend
De engel zegt tegen Johannes:
“Verzegel de woorden der profetie dezes boeks niet; want de tijd is nabij.”
— Openbaring 22:10
Deze woorden moeten samen met “Ik kom haastig” worden gelezen. Zij geven geen toestemming om een datum vast te stellen die Christus niet heeft gegeven. Zij maken de profetie wel onmiddellijk relevant.
Openbaring is geen gesloten boek voor een verre generatie. Het werd aan de zeven werkelijke gemeenten gezonden en Christus beveelt dat “deze dingen” in de Gemeenten worden getuigd (Openbaring 1:4,11; 22:16). Iedere gemeente moet leven in het licht van de komende Koning, ook wanneer zij niet door Daniëls zeventigste week gaat.
De tijd is bovendien nabij in de zin dat Gods profetische raad vastligt en de Gemeente geen andere aardse eindbestemming hoeft af te wachten. Zij wacht op Christus. Wanneer Hij haar tot Zich neemt, gaat Gods programma door naar de gebeurtenissen die Openbaring vanaf hoofdstuk 4 toont.
De nabijheid van het einde is daarom geen rekentruc, maar een geestelijke werkelijkheid: Gods toekomst staat voor de deur van iedere menselijke geschiedenis. Niemand bezit de garantie van morgen en niemand kan de vervulling van Gods Woord tegenhouden.
Waarom mocht Daniël verzegelen en Johannes niet?
De opdracht aan Johannes vormt een bewuste tegenstelling met Daniël. Tot Daniël werd gezegd:
“En gij, Daniël! sluit deze woorden toe, en verzegel dit boek, tot den tijd van het einde.”
— Daniël 12:4
En opnieuw:
“Ga henen, Daniël! want deze woorden zijn toegesloten en verzegeld tot den tijd van het einde.”
— Daniël 12:9
Johannes hoort juist: “Verzegel de woorden … niet.” Openbaring neemt de lijnen van Daniël op en ontvouwt ze verder. De vier dieren, de kleine hoorn, tijd, tijden en een halve tijd, de opstanding en de laatste Koninkrijksorde krijgen in Openbaring aanvullende plaats en samenhang.
Dat betekent niet dat ieder detail eenvoudig is. God heeft zelfs de woorden van de zeven donderslagen bewust verzegeld (Openbaring 10:4). Wat Hij niet liet opschrijven, mogen wij niet invullen. Maar wat Hij wel liet schrijven, moet worden gelezen, gehoord, bewaard en in de Gemeenten getuigd.
Zalig is hij die de profetie bewaart
Tussen de eerste verklaring over Zijn komst en het bevel om niet te verzegelen zegt Christus:
“Zalig is hij, die de woorden der profetie dezes boeks bewaart.”
— Openbaring 22:7
Daarmee herhaalt het einde de zaligspreking uit het begin:
“Zalig is hij, die leest, en zijn zij, die horen de woorden dezer profetie, en die bewaren, hetgeen in dezelve geschreven is.”
— Openbaring 1:3
“Bewaren” betekent de profetie vasthouden, eerbiedigen en het denken en leven erdoor laten vormen. Het tegenovergestelde wordt in vers 18–19 zichtbaar: Gods woorden naar menselijke wens aanvullen of eruit verwijderen.
De zaligspreking zegt niet dat iemand door het lezen van Openbaring eeuwig leven verdient. Hetzelfde hoofdstuk biedt het water des levens om niet aan. Eeuwige redding is Gods gave door geloof in Christus, niet de beloning voor geslaagde profetische studie (Efeze 2:8–9).
De zegen is niettemin werkelijk. Wie Openbaring bewaart, leert de huidige wereld niet als de uiteindelijke werkelijkheid te behandelen, wordt vertroost door Christus’ overwinning, gewaarschuwd tegen misleiding, aangespoord tot een waardige wandel en toegerust om het Evangelie te verkondigen.
Aanbid God
Johannes is zo overweldigd dat hij voor de voeten van de engel neervalt:
“En ik viel neder om aan te bidden voor de voeten des engels, die mij deze dingen toonde. En hij zeide tot mij: Zie, dat gij het niet doet; want ik ben uw mededienstknecht … aanbid God.”
— Openbaring 22:8–9
Het was niet de eerste keer. In Openbaring 19:10 had Johannes hetzelfde gedaan en dezelfde correctie ontvangen. De herhaling laat zien hoe scherp de grens is: geen schepsel, hoe heerlijk ook, mag de aanbidding ontvangen die God toekomt.
De engel noemt zichzelf een mededienstknecht van Johannes, de profeten en degenen die de woorden van het boek bewaren. Engelen zijn machtige hemelse dienaren, maar geen goden en geen middelaars tot wie de mens zich in aanbidding mag wenden.
Juist daardoor wordt de aanbidding van het Lam in Openbaring 5 des te betekenisvoller. Iedere engel en de gehele schepping brengen Hem samen met Hem Die op de troon zit eer en heerlijkheid toe. Het Lam ontvangt wat de engel in hoofdstuk 22 weigert. De profetie eindigt dus met een zuivere orde van aanbidding: aanbid God, en erken Jezus Christus zoals het boek Hem openbaart.
“Die onrecht doet, dat hij nog onrecht doe”
Na het bevel om het boek niet te verzegelen volgt een ernstige uitspraak:
“Die onrecht doet, dat hij nog onrecht doe; en die vuil is, dat hij nog vuil worde; en die rechtvaardig is, dat hij nog gerechtvaardigd worde; en die heilig is, dat hij nog geheiligd worde.”
— Openbaring 22:11
Dit kan geen gebod zijn om te zondigen. De hele Schrift roept de onrechtvaardige tot bekering. Ook drie verzen later klinkt nog de uitnodiging aan de dorstige en aan ieder die wil. Het genadeaanbod is in vers 11 dus niet opgeheven.
De uitspraak legt twee richtingen bloot die naar het einde toe steeds duidelijker worden. Wie Gods waarheid verwerpt, gaat verder in onrecht en vuilheid. Wie Hem toebehoort, wordt in gerechtigheid en heiligheid bevestigd.
Daniël gebruikt een vergelijkbare eindtijdlijn:
“Velen zullen er gereinigd, en wit gemaakt, en gelouterd worden; doch de goddelozen zullen goddelooslijk handelen, en geen van de goddelozen zullen het verstaan, maar de verstandigen zullen het verstaan.”
— Daniël 12:10
Paulus schrijft dat boze mensen en bedriegers “tot erger voortgaan, verleidende en wordende verleid” (2 Timotheüs 3:13). Openbaring zelf heeft laten zien hoe mensen onder zware oordelen God blijven lasteren en zich niet bekeren (Openbaring 9:20–21; 16:9,11,21), terwijl de heiligen geroepen worden Gods geboden en het geloof van Jezus te bewaren (Openbaring 14:12).
Vers 11 maakt de persoonlijke richting daarom uiterst ernstig. Niemand moet denken dat hij Gods woorden eindeloos kan verwerpen zonder zelf verder door die verwerping te worden gevormd. Tegelijk staat de deur van vers 17 nog open: wie dorst heeft, kome.
“Mijn loon is met Mij”
Christus zegt:
“En zie, Ik kom haastig; en Mijn loon is met Mij, om een iegelijk te vergelden, gelijk zijn werk zal zijn.”
— Openbaring 22:12
De tekst zegt krachtig dat werken ertoe doen. Christus komt niet alleen om een algemeen einde aan de geschiedenis te maken. Hij beoordeelt personen volmaakt en vergeldt een ieder overeenkomstig zijn werk.
Dat betekent niet dat ieder mens op dezelfde wijze voor hetzelfde oordeel verschijnt. Openbaring onderscheidt meerdere groepen en momenten.
Over Gods dienstknechten staat:
“En de tijd is gekomen … om het loon te geven Uw dienstknechten, den profeten, en den heiligen, en dengenen, die Uw Naam vrezen.”
— Openbaring 11:18
Gelovigen verschijnen voor de rechterstoel van Christus. Daar wordt niet opnieuw onderzocht of het bloed des Lams voldoende was. Hun werken worden openbaar en beproefd. Paulus zegt:
“Zo iemands werk blijft, dat hij daarop gebouwd heeft, die zal loon ontvangen. Zo iemands werk zal verbrand worden, die zal schade lijden; maar zelf zal hij behouden worden, doch alzo als door vuur.”
— 1 Korinthe 3:14–15
Het werk kan blijven of verbranden. Loon kan worden ontvangen of verloren. Toch blijft zelfs bij verbrand werk staan: “zelf zal hij behouden worden.” Redding en loon mogen daarom niet worden vermengd.
Over de ongelovige doden zegt Openbaring 20 dat zij voor de grote witte troon “geoordeeld werden uit hetgeen in de boeken geschreven was, naar hun werken” (Openbaring 20:12). Hun werken redden hen niet. Zij maken hun werkelijke schuld en de volkomen rechtvaardigheid van het vonnis openbaar. Wie niet in het boek des levens gevonden wordt, gaat in de poel des vuurs.
Christus vergeldt dus werkelijk naar werken:
- bij de geredde beoordeelt Hij dienst, trouw, motieven en loon;
- bij de ongelovige maken de werken zijn schuld en rechtvaardige veroordeling openbaar;
- in geen van beide gevallen kopen menselijke werken het eeuwige leven.
Dat laatste wordt vijf verzen later rechtstreeks bevestigd: het water des levens wordt om niet genomen.
De Alfa en de Omega spreekt
Christus vervolgt:
“Ik ben de Alfa, en de Omega, het Begin en het Einde; de Eerste en de Laatste.”
— Openbaring 22:13
Binnen de epiloog is de Spreker niet onduidelijk. Vers 12 zegt: “Ik kom haastig.” Vers 16 vervolgt: “Ik, Jezus.” Vers 20 noemt opnieuw Degene Die komt en Johannes antwoordt: “Kom, Heere Jezus.”
Dezelfde Jezus had in Openbaring 1 gezegd: “Ik ben de Eerste en de Laatste; en Die leef, en Ik ben dood geweest” (Openbaring 1:17–18). Aan Smyrna stelde Hij Zich voor als “de Eerste en de Laatste, Die dood geweest is en weder levend is geworden” (Openbaring 2:8).
Jesaja gebruikt deze titel voor de HEERE en voegt eraan toe: “behalve Mij is er geen God” (Jesaja 44:6). De gekruisigde en opgestane Jezus draagt dus niet slechts een hoge schepseltitel. Hij is de eeuwige Zoon, het Begin en Einde, de Eerste en Laatste.
Het volledige boekbrede portret staat in Wie is Jezus Christus in Openbaring?.
“Zalig zijn zij die Zijn geboden doen”
Daarna staat:
“Zalig zijn zij, die Zijn geboden doen, opdat hun macht zij aan den boom des levens, en zij door de poorten mogen ingaan in de stad.”
— Openbaring 22:14
Oppervlakkig gelezen zou iemand kunnen concluderen dat gehoorzaamheid de prijs is waarmee een zondaar toegang tot het eeuwige leven koopt. De directe context en de rest van Openbaring sluiten dat uit.
Vier lijnen moeten samen blijven staan.
Het water des levens wordt om niet gegeven
In hetzelfde hoofdstuk staat:
“Die wil, neme het water des levens om niet.”
— Openbaring 22:17
“Om niet” laat geen ruimte voor een betaling door werken. Openbaring 21:6 had hetzelfde gezegd: “Ik zal den dorstige geven uit de fontein van het water des levens voor niet.”
De klederen worden wit door het bloed des Lams
De grote schare staat rein voor God, niet omdat zij zichzelf door volmaakte gehoorzaamheid wit maakte, maar omdat zij haar lange klederen wit heeft gemaakt “in het bloed des Lams” (Openbaring 7:14). Vanaf Openbaring 1 rust de reiniging op Zijn bloed.
Toegang tot de stad wordt door het boek des Lams bepaald
Openbaring 21:27 zegt over het Nieuwe Jeruzalem:
“En in haar zal niet inkomen iets, dat ontreinigt … maar die geschreven zijn in het boek des levens des Lams.”
Niet een boek van menselijke verdiensten, maar het boek des levens des Lams bepaalt wie binnengaat. Hun eeuwige positie behoort Hem toe.
Gods centrale gebod brengt de zondaar tot geloof in Zijn Zoon
Johannes vat Gods gebod als volgt samen:
“En dit is Zijn gebod, dat wij geloven in den Naam van Zijn Zoon Jezus Christus, en elkander liefhebben, gelijk Hij ons een gebod gegeven heeft.”
— 1 Johannes 3:23
Jezus Zelf zei op de vraag wat men moest doen om de werken Gods te werken:
“Dit is het werk Gods, dat gij gelooft in Hem, Dien Hij gezonden heeft.”
— Johannes 6:29
Geloof is geen verdienstelijk werk waarmee de mens God betaalt. Het is het ontvangen van Gods getuigenis over Zijn Zoon. Wie in Hem gelooft, wordt uit God geboren. En Johannes verklaart dat juist degene die uit God geboren is de wereld overwint (1 Johannes 5:4–5).
Openbaring 22:14 beschrijft daarom de verloste, God toebehorende klasse in haar uiteindelijke toestand. Zij doet Zijn geboden, heeft toegang tot de boom en gaat door de poorten. In de eeuwige toestand bezit niemand meer een zondig vlees en komt niets binnen dat ontreinigt. De gehoorzaamheid is werkelijk en volkomen.
Maar deze gehoorzaamheid is niet de koopprijs van hun leven. Hun toegang is hun in Christus gegeven; hun klederen zijn door Zijn bloed gereinigd; hun namen staan in Zijn boek. Dezelfde genade die hen redde, brengt hen uiteindelijk in een toestand waarin zij God zonder zonde dienen.
“Maar buiten zullen zijn de honden”
Openbaring 22:15 plaatst daartegenover:
“Maar buiten zullen zijn de honden, en de tovenaars, en de hoereerders, en de doodslagers, en de afgodendienaars, en een iegelijk, die de leugen liefheeft, en doet.”
Dit betekent niet dat op de nieuwe aarde vlak buiten de stadsmuren nog een zondige bevolking leeft. Het vorige hoofdstuk heeft de bestemming van dezelfde categorieën reeds genoemd:
“Maar den vreesachtigen, en ongelovigen, en gruwelijken, en doodslagers, en hoereerders, en tovenaars, en afgodendienaars, en al den leugenaars, is hun deel in den poel, die daar brandt van vuur en sulfer; hetwelk is de tweede dood.”
— Openbaring 21:8
“Buiten” betekent definitieve uitsluiting van Gods heilige stad en levensorde. Deze mensen bevinden zich niet als buren van de verlosten op de nieuwe aarde. Zij hebben geen toegang tot de boom, gaan niet door de poorten en delen niet in de eeuwige heerlijkheid. Hun bestemming is de tweede dood.
Dit moet worden onderscheiden van de verloste volken die buiten de muren op de nieuwe aarde wonen, in het licht van de stad wandelen en hun heerlijkheid door haar open poorten binnenbrengen (Openbaring 21:24–26). Zij zijn niet de “honden” van Openbaring 22:15. Zij zijn volledig rein en staan in het boek des levens des Lams.
“Ik, Jezus” getuigt deze dingen in de Gemeenten
Christus maakt vervolgens Zelf bekend Wie spreekt en voor wie het boek bestemd is:
“Ik, Jezus, heb Mijn engel gezonden om ulieden deze dingen te getuigen in de Gemeenten. Ik ben de Wortel en het Geslacht Davids, de blinkende Morgenster.”
— Openbaring 22:16
“Deze dingen” omvatten het hele boek. De zeven brieven waren rechtstreeks aan zeven gemeenten gericht, maar ook de zegels, bazuinen, fiolen, beesten, Babylon, de wederkomst, de duizend jaren en de eeuwige toestand moeten in de Gemeenten worden getuigd.
Dat de Gemeente vóór Daniëls zeventigste week wordt opgenomen, maakt die profetie niet overbodig. Christus wil dat Zijn Gemeente Zijn raad kent, Zijn overwinning verwacht en de wereld waarschuwt. Zij hoeft niet door de komende toorn te gaan om door de beschrijving ervan onderwezen te worden.
De Spreker is “Ik, Jezus”: de historische, gekruisigde en opgestane Jezus. Hij is tegelijk de Wortel van David — Davids oorsprong en Heere — en het Geslacht van David — de ware menselijke Erfgenaam van de troon. Voor Zijn Gemeente is Hij de blinkende Morgenster, de Persoon Die de naderende dag aankondigt en haar hemelse hoop vervult.
De Geest en de Bruid zeggen: “Kom”
Na Christus’ bekendmaking antwoordt de Bruid:
“En de Geest en de bruid zeggen: Kom! En die het hoort, zegge: Kom!”
— Openbaring 22:17
De eerste “Kom” sluit aan bij Christus’ herhaalde belofte dat Hij komt. De Heilige Geest en de Bruid verlangen naar de Bruidegom. Iedere hoorder die het getuigenis ontvangt, mag met hen instemmen: “Kom!” Dat antwoord wordt in vers 20 volledig uitgesproken: “Amen. Ja, kom, Heere Jezus!”
De Bruid spreekt niet onafhankelijk van de Geest. De Geest heeft haar door het Woord tot Christus gebracht, verzegeld en gevormd; nu roept Hij met haar om de komst van de Zoon. Dit is geen angstkreet van een Gemeente die vreest door de toorn te moeten gaan. Het is het verlangen van de vrouw naar haar Bruidegom.
Daarna wordt de uitnodiging naar de dorstige gekeerd
Midden in hetzelfde vers verandert de richting:
“En die dorst heeft, kome; en die wil, neme het water des levens om niet.”
— Openbaring 22:17
Eerst zegt de Geest met de Bruid tot Christus: Kom. Daarna wordt tot de dorstige gezegd: kome. De Gemeente die naar haar Heere verlangt, nodigt tegelijk de zondaar uit om vóór Zijn komst het leven in Hem te ontvangen.
De uitnodiging is opmerkelijk ruim:
- “die dorst heeft” — degene die zijn nood kent;
- “kome” — hij wordt niet op afstand gehouden;
- “die wil” — niemand wordt door afkomst, verleden of maatschappelijke positie uitgesloten;
- “neme” — het leven wordt ontvangen;
- “om niet” — de prijs is door het Lam betaald.
De Bijbel eindigt daarom niet met de boodschap: werk hard genoeg om misschien in de stad te komen. Zij eindigt met het volledig betaalde water des levens dat vrij wordt aangeboden.
Jezus had reeds gezegd:
“Zo iemand dorst, die kome tot Mij en drinke.”
— Johannes 7:37
En:
“Die in Mij gelooft, heeft het eeuwige leven.”
— Johannes 6:47
Tot Christus komen en het water nemen betekent niet een religieuze prestatie volbrengen. Het is in Hem geloven en Gods gave ontvangen.
De laatste waarschuwing: niets toevoegen en niets afdoen
Direct na de vrije uitnodiging volgt een van de ernstigste waarschuwingen van de Bijbel:
“Want ik betuig aan een iegelijk, die de woorden der profetie dezes boeks hoort: Indien iemand tot deze dingen toedoet, God zal over hem toedoen de plagen, die in dit boek geschreven zijn.”
— Openbaring 22:18
En:
“En indien iemand afdoet van de woorden des boeks dezer profetie, God zal zijn deel afdoen uit het boek des levens, en uit de heilige stad, en uit hetgeen in dit boek geschreven is.”
— Openbaring 22:19
Deze waarschuwing beschermt allereerst de woorden van dit profetische boek. De context zegt niet dat niemand ooit een samenvatting, vertaling of uitleg mag schrijven. Johannes heeft zelf zojuist bevolen dat de woorden worden gehoord en bewaard. Uitleg is noodzakelijk.
Verboden is dat de mens zichzelf tot heer over Gods openbaring maakt:
- woorden, beloften of profetieën toevoegen die God niet heeft gegeven;
- Gods bekendgemaakte oordelen verwijderen omdat zij niet welkom zijn;
- Zijn volgorde naar menselijke voorkeur herschrijven;
- Zijn waarschuwingen ontkrachten;
- Zijn vrije Evangelie met een ander reddingsmiddel vervangen;
- het boek doelbewust verminken of vervalsen.
De formulering sluit aan bij eerdere Schrift:
“Gijlieden zult tot dit woord, dat ik u gebiede, niet toedoen, ook daarvan niet afdoen.”
— Deuteronomium 4:2
En:
“Doe niet tot Zijn woorden, opdat Hij u niet bestraffe, en gij leugenachtig bevonden wordt.”
— Spreuken 30:6
Openbaring sluit de volledige Bijbel af met hetzelfde beginsel: Gods Woord staat boven de mens en mag niet aan diens oordeel worden onderworpen.
Gaat deze waarschuwing over iedere onbedoelde uitlegfout?
Iedere uitlegger kan zich vergissen. Ook gelovigen moeten hun conclusies blijven toetsen, een zwakke reconstructie corrigeren en erkennen wanneer de Schrift een detail openlaat. Dat is juist het tegenovergestelde van Gods Woord moedwillig aantasten. Het is buigen voor Zijn gezag.
Openbaring 22:18–19 spreekt in de vorm van een bewuste handeling: iemand doet toe aan de woorden of doet af van de woorden. De overeenkomstige straf laat zien hoe ernstig God dat verzet neemt. De tekst geeft geen grond om iedere oprechte vergissing bij het verklaren van een moeilijk beeld gelijk te stellen aan de welbewuste vervalsing van het boek.
Dat maakt zorgvuldigheid niet minder belangrijk. Wie ontdekt dat zijn uitleg met de som van Gods Woord botst, moet haar niet uit trots handhaven. Wij mogen geen theorie tot openbaring verheffen en geen onwelgevallige tekst laten verdwijnen. De veilige houding is: laten staan wat God rechtstreeks zegt, Schrift met Schrift vergelijken en duidelijk onderscheiden wat vaststaat en wat reconstructie blijft.
Leert Openbaring 22:19 dat een wedergeboren gelovige zijn redding kan verliezen?
Vers 19 zegt dat God het deel van degene die afdoet zal afdoen “uit het boek des levens, en uit de heilige stad, en uit hetgeen in dit boek geschreven is”. Omdat het boek des levens en de heilige stad bij de eeuwige bestemming horen, is de aangekondigde uitkomst volstrekt ernstig: deze persoon deelt niet in de eeuwige zegeningen maar staat erbuiten.
Toch staat er niet dat een wedergeboren gelovige eerst eeuwig leven bezat en dit vervolgens verloor. De waarschuwing zegt “indien iemand”. Zij noemt de betreffende persoon geen kind van God, geen lid van Christus’ lichaam en geen uit God geboren overwinnaar.
De uitdrukking “zijn deel” mag evenmin automatisch worden veranderd in: reeds bezeten wedergeboorte. De Schrift kan over een toegerekende plaats of aandeel spreken zonder daarmee eeuwig leven te bedoelen. Judas was onder de apostelen gerekend en had “het lot dezer bediening verkregen”, maar ging uiteindelijk naar “zijn eigen plaats” (Handelingen 1:17,25). Een uiterlijk of aangekondigd deel is niet hetzelfde als het onvergankelijke leven van de Zoon.
Nog beslissender is wat Openbaring zelf over de gelovige zegt. Christus belooft aan de overwinnaar:
“Ik zal zijn naam geenszins uitdoen uit het boek des levens.”
— Openbaring 3:5
“Geenszins” is geen dreiging, maar een volstrekte verzekering. En Johannes heeft geïnspireerd verklaard wie de overwinnaar is:
“Wie is het, die de wereld overwint, dan die gelooft, dat Jezus is de Zoon van God?”
— 1 Johannes 5:5
De aanbidders van het beest worden in Openbaring niet beschreven als wedergeboren mensen wier namen later zijn uitgewist. Hun namen zijn “niet geschreven in het boek des levens des Lams” (Openbaring 13:8; 17:8). Voor de grote witte troon wordt degene die niet geschreven wordt gevonden in de poel des vuurs geworpen (Openbaring 20:15). Alleen degenen die geschreven staan, gaan de stad binnen (Openbaring 21:27).
Daarbij komen Christus’ algemene beloften:
“Die Mijn woord hoort, en gelooft Hem, Die Mij gezonden heeft, die heeft het eeuwige leven, en komt niet in de verdoemenis, maar is uit den dood overgegaan in het leven.”
— Johannes 5:24
“En Ik geef hun het eeuwige leven; en zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken.”
— Johannes 10:28
Een leven dat verloren kan gaan, was niet eeuwig. Een gelovige die alsnog in de verdoemenis komt, zou Christus’ uitspraak “komt niet” weerspreken. Zelfs wanneer al zijn werk voor de rechterstoel verbrandt, blijft hijzelf behouden (1 Korinthe 3:15).
Openbaring 22:19 moet daarom worden gelezen als een waarschuwing van definitieve uitsluiting voor degene die Gods profetische getuigenis moedwillig afbreekt. De tekst leert niet dat de nieuwe geboorte wordt teruggedraaid. Hij ontmaskert de corrupter als iemand die geen deel ontvangt aan de levensorde die hij in Gods Woord heeft aangevallen.
Daarmee wordt de waarschuwing niet afgezwakt. Integendeel: wie dit boek doelbewust vervalst, speelt niet met een onbelangrijk meningsverschil. God Zelf verbindt zijn handelen met de plagen, uitsluiting van de stad en het ontbreken van levensdeel. Juist omdat de redding van de gelovige zeker is, hoeven wij de tekst niet tot iets anders te maken dan wat zij werkelijk aankondigt.
De laatste menselijke reactie: “Kom, Heere Jezus”
Na de waarschuwing spreekt Christus voor de laatste keer in de Bijbel:
“Die deze dingen getuigt, zegt: Ja, Ik kom haastig.”
— Openbaring 22:20
Johannes antwoordt:
“Amen. Ja, kom, Heere Jezus!”
Dit is het juiste antwoord op het gehele boek. Niet: laat het beest snel komen. Niet: laat de oordelen beginnen. Niet: laat onze tijdlijn gelijk krijgen. De Gemeente verlangt naar Jezus Christus.
“Amen” stemt in met Zijn getuigenis: het is waar, betrouwbaar en gewenst. “Kom” is de roep van de Bruid naar de Bruidegom. “Heere Jezus” erkent zowel Zijn persoonlijke nabijheid als Zijn hoogste gezag.
Voor de gelovige is Zijn komst de vervulling van hoop. De doden in Christus zullen opstaan, de levende gelovigen worden veranderd en samen zullen zij de Heere tegemoetgaan in de lucht. Vanaf dat ogenblik zullen zij altijd met Hem zijn (1 Thessalonicenzen 4:16–17).
Voor degene die niet gelooft, is dezelfde komst een ernstige waarschuwing. Buiten Christus is geen schuilplaats voor de toorn van het Lam. Daarom klinkt vóór de laatste waarschuwing nog de vrije uitnodiging: kom en neem.
Het laatste woord van de Bijbel is genade
Openbaring eindigt:
“De genade van onzen Heere Jezus Christus zij met u allen. Amen.”
— Openbaring 22:21
Na alle zegels, bazuinen, fiolen, oordelen en eeuwige scheidingen is het laatste woord aan de Gemeenten niet angst, verdienste of menselijke kracht. Het is genade.
Die genade maakt het oordeel niet onwerkelijk. Juist de ernst van Gods oordeel laat zien waarvan de zondaar gered moet worden. Maar redding wordt niet verkregen door de plagen te overleven, Gods tijdrekening volledig te begrijpen of voldoende goede werken te verzamelen.
Jezus Christus stierf voor onze zonden, werd begraven en stond op de derde dag op (1 Korinthe 15:3–4). Hij heeft aan het kruis uitgeroepen: “Het is volbracht.” De prijs is betaald.
Wie in Hem gelooft, heeft eeuwig leven. Wie dorst heeft, mag komen. Wie wil, mag nemen. Niet kopen, verdienen of aanvullen — nemen om niet.
Daarom houdt het einde van Openbaring vier zaken voor altijd bijeen:
- Christus komt zeker en beslissend.
“Ja, Ik kom haastig.” - Hij oordeelt volmaakt rechtvaardig.
Zijn loon is met Hem en Hij vergeldt een ieder naar zijn werk. - Zijn Woord is heilig en onaantastbaar.
Niemand mag aan de profetie toevoegen of ervan afdoen. - Het eeuwige leven wordt vrij aangeboden.
“Die wil, neme het water des levens om niet.”
Wie nog niet in Christus gelooft, wordt geroepen om nu te komen. Wie Hem reeds toebehoort, mag met de Geest en de Bruid antwoorden:
“Amen. Ja, kom, Heere Jezus!”
Verder lezen in de serie Openbaring en de eindtijd
Vorige artikel:
Kunnen wij in de eeuwigheid nog leren en ons aardse leven herinneren?
Serieoverzicht: